ارز یکی از مهمترین ابزارهای مورد استفاده در تجارت بینالمللی است. هر زمان که یک شرکت یا فعال اقتصادی قصد خرید کالا، فروش محصول، دریافت وجه یا پرداخت هزینهای در خارج از کشور را داشته باشد، معمولاً با موضوع ارز و نحوه انتقال آن روبهرو میشود. به همین دلیل، آشنایی با مفهوم ارز، روشهای تأمین آن و تفاوت میان خرید اسکناس، حواله ارزی و تأمین ارز برای واردات، برای فعالان حوزه تجارت خارجی اهمیت زیادی دارد.
به زبان ساده، ارز به پول رایج یک کشور خارجی گفته میشود که میتواند در معاملات بینالمللی مورد استفاده قرار گیرد. دلار آمریکا، یورو، پوند انگلیس، درهم امارات و یوان چین نمونههایی از ارزهای شناختهشده در تجارت بینالمللی هستند.
برای مثال، اگر یک شرکت ایرانی از یک شرکت خارجی کالا خریداری کند و قیمت قرارداد بر اساس دلار تعیین شده باشد، واردکننده باید بتواند مبلغ موردنظر را به دلار یا روش پرداخت مورد قبول فروشنده تأمین و منتقل کند. در این شرایط، تأمین ارز به یکی از مراحل مهم فرآیند واردات تبدیل میشود.
ارز در تجارت خارجی چه کاربردی دارد؟
تجارت خارجی بدون سازوکارهای پرداخت بینالمللی عملاً امکانپذیر نیست. زمانی که یک شرکت ایرانی کالایی را از خارج خریداری میکند، باید بهای کالا را مطابق قرارداد به فروشنده پرداخت کند. این پرداخت ممکن است با ارز مشخصی انجام شود.
برای نمونه، یک واردکننده ایرانی ممکن است کالایی را از چین خریداری کند و فروشنده برای تسویه، دلار یا یوان درخواست کند. در معاملهای دیگر، یک شرکت ممکن است برای خرید کالا از امارات نیاز به درهم داشته باشد.
بنابراین ارز در تجارت خارجی برای اهداف مختلفی مورد استفاده قرار میگیرد، از جمله:
- پرداخت بهای کالاهای وارداتی؛
- پرداخت هزینه خدمات بینالمللی؛
- تسویه قراردادهای تجاری؛
- پرداخت هزینه حملونقل و برخی خدمات خارجی؛
- دریافت درآمد حاصل از صادرات؛
- انتقال وجوه مرتبط با معاملات خارجی؛
- انجام حوالههای ارزی در چارچوب مقررات.
در نتیجه، یکی از مهمترین موضوعات برای واردکنندگان و صادرکنندگان، انتخاب روش مناسب برای تأمین و انتقال ارز است.
تفاوت اسکناس ارز و حواله ارزی
یکی از نکات مهم در بازار ارز، تفاوت میان اسکناس و حواله ارزی است.
اسکناس ارز همان پول نقد خارجی است که به شکل فیزیکی در اختیار فرد قرار میگیرد؛ مانند دلار، یورو یا درهم.
اما حواله ارزی به انتقال وجه به مقصد مشخص مربوط میشود. برای بسیاری از معاملات تجاری، واردکننده به جای دریافت مقدار زیادی اسکناس، به انتقال وجه برای فروشنده خارجی نیاز دارد.
برای مثال، فرض کنید یک شرکت ایرانی قصد دارد مبلغ ۵۰ هزار دلار بابت خرید کالا به فروشنده خارجی پرداخت کند. در چنین شرایطی، نیاز اصلی شرکت ممکن است انتقال ۵۰ هزار دلار به مقصد مشخص باشد، نه دریافت ۵۰ هزار دلار اسکناس.
به همین دلیل، پیش از مراجعه به ارائهدهنده خدمات ارزی باید مشخص شود که نیاز واقعی مشتری خرید اسکناس، فروش اسکناس یا حواله ارزی است.
تأمین ارز برای واردات چگونه انجام میشود؟
تأمین ارز یکی از مراحل مهم واردات است. واردکننده پس از مشخص شدن کالا، مبلغ معامله و شرایط پرداخت باید بررسی کند که ارز موردنیاز خود را از چه مسیر قانونی و قابل استنادی تأمین خواهد کرد.
بسته به نوع معامله و مقررات جاری، منابع و روشهای مختلفی برای تأمین ارز ممکن است وجود داشته باشد. از جمله میتوان به منابع ارزی خود واردکننده، خدمات بانکی، خدمات صرافیهای مجاز و سازوکارهای رسمی مربوط به ارز حاصل از صادرات اشاره کرد.
فرآیند کلی را میتوان به این شکل خلاصه کرد:
خرید کالا از فروشنده خارجی ← مشخص شدن مبلغ قرارداد ← تعیین ارز موردنیاز ← انتخاب مسیر تأمین ارز ← انجام فرآیند ارزی ← پرداخت به فروشنده خارجی
البته جزئیات این فرآیند به نوع کالا، کشور مقصد، نوع معامله، مقررات تجاری و ارزی و شرایط پرداخت بستگی دارد.
نقش صرافیهای مجاز در تأمین ارز
صرافیهای مجاز میتوانند یکی از ارائهدهندگان خدمات ارزی برای اشخاص حقیقی و حقوقی باشند. نوع خدمات قابل ارائه به نوع مجوز، مقررات و دامنه فعالیت صرافی بستگی دارد.
مشتریانی که برای تجارت خارجی به ارز نیاز دارند، پیش از انجام معامله باید بررسی کنند که صرافی موردنظر امکان ارائه خدمت مورد نیاز آنها را دارد یا خیر.
برای مثال، یک واردکننده ممکن است به دلار، یورو یا درهم نیاز داشته باشد و هدف او انتقال وجه به فروشنده خارجی باشد. در چنین شرایطی، باید درباره امکان انجام حواله، نرخ معامله، کارمزد، مدارک موردنیاز و فرآیند تسویه از ارائهدهنده خدمات ارزی اطلاعات دقیق دریافت شود.
نکته مهم این است که در معاملات تجاری، تنها نرخ ارز معیار انتخاب نیست. اعتبار مجموعه، شفافیت فرآیند، ارائه مستندات و رعایت الزامات قانونی نیز اهمیت زیادی دارد.
ارز حاصل از صادرات چه نقشی دارد؟
صادرات یکی از منابع مهم ورود ارز به چرخه اقتصادی کشور است. زمانی که یک شرکت ایرانی کالا یا خدماتی را به خارج از کشور صادر میکند، ممکن است در مقابل آن ارز دریافت کند.
ارز حاصل از صادرات، با توجه به مقررات و سازوکارهای جاری، میتواند در چرخه رسمی تأمین ارز قرار گیرد. از این منظر، میان صادرات و واردات ارتباط اقتصادی مهمی وجود دارد.
بهصورت ساده میتوان این زنجیره را چنین نمایش داد:
صادرکننده → ارز حاصل از صادرات → سازوکار مجاز ارزی → واردکننده → پرداخت هزینه واردات
به همین دلیل، بازار ارز تنها مربوط به خریداران ارز نیست و صادرکنندگان نیز نقش مهمی در تأمین منابع ارزی دارند.
خرید و فروش ارز چه نکاتی دارد؟
خرید و فروش ارز باید با توجه به هدف معامله، نوع ارز، مبلغ، روش تسویه و مقررات مربوط انجام شود.
برای معاملات تجاری، توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
- اعتبار ارائهدهنده خدمات ارزی؛
- نوع و میزان ارز موردنیاز؛
- نرخ خرید یا فروش؛
- هزینه و کارمزد؛
- روش پرداخت؛
- نحوه
